De twee gezichten van alcohol

We betreden hier een moeilijk terrein, want we weten niet precies wat het effect is van alcohol op het hart. In ieder geval is wel duidelijk dat alcohol twee gezichten heeft:

• Bij matige hoeveelheden werkt het gunstig bij aandoeningen van de kransslagaders, dus laten we zeggen bij vernauwingen en verstoppingen.

• Het werkt ongunstig bij hartspieraandoeningen (zoals cardiomyopathie), wanneer grote hoeveelheden alcohol over een langere periode worden gedronken.

Het gebied tussen deze twee uitersten is echter nog niet goed onderzocht. Vaak worden 1 tot 2 glazen alcohol per dag als een matige, en dus gunstige, hoeveelheid gezien. Maar deze vuistregel gaat klaarblijkelijk toch ook weer niet op voor elke patiënt.

Effecten bij hartfalen en cardiomyopathie

Bij hartfalen, en cardiomyopathie in het bijzonder, is er redelijk wat bekend over de toxische (giftige) werking van alcohol op de hartspier. We weten dat alcoholisme (we hebben het dan wel over véél alcohol) kan leiden tot cardiomyopathie. Het is niet bekend of ook een kleine hoeveelheid alcohol (het glaasje wijn bij de maaltijd) die kwaal zou kunnen bevorderen. Wat echter wel bekend is over de werking van alcohol op de hartspier pleit niet in het voordeel:

 

• Alcohol remt de elektrische stromen in het hart, waardoor het samentrekken van de hartspier minder efficiënt verloopt.

 

• Alcohol heeft een toxisch (giftig) effect op eiwitten van belang voor de pompfunctie van het hart.

 

• Alcohol remt de energiecentrales (mitochondrieën) in de hartspiercel.

 

• Alcohol lijkt een verstorende werking te hebben op de zuurstofoverdracht in de hartspiercel.

 

• Alcohol kan een bepaald gen (stukje erfelijk materiaal dat informatie draagt) in de hartspiercel actief maken, waardoor de cel zich gedwongen voelt om zichzelf om zeep te helpen.

 

Bij de beantwoording van de vraag of een cardiomyopathie-patiënt alcohol mag drinken, moeten we ons ook het volgende realiseren:

 

• Alcohol werkt dempend op het samentrekkend vermogen van de hartspiercel.

 

• Alcohol verhoogt de adrenaline in het bloed. Mede hierdoor kunnen hartritmestoornissen worden uitgelokt. De meest voorkomende ritmestoring is boezemfibrilleren, dat een cardiomyopathie-patiënt geheel uit het evenwicht kan halen en de kwaal acuut kan doen verergeren.

 

• Alcohol kan de bloeddruk verhogen, iets dat we niet graag zien bij hartfalen. Vrouwen zijn gevoeliger voor de toxische (giftige) effecten van alcohol dan mannen.

 

• Alcohol kan de instelling van medicijnen, zoals bloedverdunners, verstoren.

 

Een gezond persoon ondervindt misschien weinig of niets van dat alles. Maar voor een hartpatiënt die balanceert op de rand van een wankel evenwicht en die meteen de tol moet betalen, wanneer hij teveel van zichzelf vergt of wanneer hij zijn medicijnen een keer vergeet, ligt dat anders. In zijn geval kan alcohol zijn omstandigheden nog ongunstiger maken.

Gebruik alcohol dus wel verstandig, want het bovenstaande klinkt allemaal niet zo best? Laten we daarom een onderscheid maken, want verantwoord alcoholgebruik hangt kennelijk mede af van de ernst en aard van de aandoening:

 

• Bij de patiënt met een lichte vorm van hartfalen, dus met betrekkelijk weinig lichamelijke beperkingen en wiens toestand stabiel is, overwegen waarschijnlijk de gunstige effecten van alcohol. Het drinken van misschien 2 glazen per dag lijkt geen kwaad te kunnen.

 

• Bij de patiënt in een wankel evenwicht, die zich niet in een stabiele fase van de aandoening bevindt, of waarvan de arts heeft gezegd dat de cardiomyopathie ernstig is, moet absolute onthouding wel plaatsvinden.

 

• Wanneer u neigt u tot boezemfibrilleren of overslagen, drink dan geen alcohol.

 

• Hoe belangrijk is alcohol voor u? Als u er toch niet zoveel om geeft, drink dan niet.

 

• Bent u een vrouw, wees dan extra voorzichtig.

 

• Gebruikt u bloedverdunners, laat dan bij voorkeur de alcohol voor wat het is.

 

Voorzichtig aan met alcohol bij hartfalen, en in het bijzonder bij cardiomyopathie, is dus het devies.

 

Alcohol en het hart
Door dr. Alan Goble, cardioloog

 

Veel mensen hebben geluisterd naar de verhalen over de heilzame werking van alcohol in verband met hartaandoeningen, maar er lijkt enige verwarring over de aard van de alcohol - rode wijn, witte wijn, bier of sterke drank.

 

In eerdere studies werd aangegeven dat de bescherming tegen hartziekten is ontstaan door het drinken van rode wijn. Waar heeft men dat bewijs vandaan? Het kwam uit Bordeaux, in Frankrijk, een gebied dat beroemd is om zijn rode wijn. Witte wijn is eveneens gunstig, volgens studies van de Rijnregio’s van Frankrijk en Duitsland, net als bier (Belgische studie), whisky (Schotse studie) en alcohol (VS). Het lijkt erop dat de bescherming van alcohol zelf komt, niet van de andere stoffen in alcoholische dranken.

 

Echter, als een geheelonthouder, niet beginnen met het drinken van alcohol ter bescherming van je hart. Sommige mensen zijn gevoeliger dan anderen voor de effecten van alcohol en geraken snel verslaafd. Hoewel alcohol stolling in de bloedvaten tegen gaat, verhoogt alcohol ook de bloeddruk (dit kan leiden tot beroertes), het verhoogt de kans op overlijden en invaliditeit door ongevallen, wanneer er sprake is van verslavingsgedrag, kan het bijdragen tot familiale stress en geweld, verlies van woonst, sociale ontwrichting, en in extreme gevallen, levercirrose en progressieve hersenbeschadiging.

 

De levensduur van de Fransen is toegewezen aan hun wijn drinken. De realiteit is dat het de Franse vrouwen zijn die langer leven. Zij doen de voorbereiding van de maaltijden en eten meer groenten en fruit. De Franse mannen sterven jonger in vergelijking tot veel andere landen (waaronder Australië). De mannen consumeren over het algemeen meer alcohol. Zij mogen niet sterven aan hartziekten, maar ze sterven jonger door tal van andere oorzaken, waaronder levercirrose.

Dus voor jezelf, geniet van je alcoholische dranken. Moderatie is de boodschap. Ook niet vergeten, niet drinken en rijden. Verder geen anderen aansporen om alcohol te drinken - je weet maar nooit.