Door toenemend rookgedrag en de voortschrijdende luchtvervuiling komen longaandoeningen steeds vaker voor. In Europa zijn ze zelfs de derde doodsoorzaak, na kanker en hart- en vaatziekten.
Wat?
COPD staat voor ‘chronic obstructive pulmonary disease’ of chronisch obstructief longlijden. Deze term groepeert alle longziekten die worden veroorzaakt door een chronische vernauwing van de luchtwegen. Hierdoor is de luchtdoorvoer belemmerd met een trage en moeizame uitademing tot gevolg. Vaak gaat COPD gepaard met een chronische ontsteking van de longen als reactie op schadelijke stoffen of gassen.
Astma en COPD
Tot de COPD-groep behoren onder meer:
- chronische bronchitis;
- bronchiolitis;
- longemfyseem.
Samen met astma werden ze tot voor kort CARA (chronisch aspecifieke respiratoire aandoeningen) genoemd. Maar sinds men weet dat astma op veel vlakken verschilt van deze longziekten, is de indeling herzien. De term CARA is vervangen en wordt uitgesplitst in astma enerzijds en COPD anderzijds.
Risicofactoren
- Bij de ontwikkeling van COPD speelt erfelijkheid een rol. Deze aanleg is echter niet allesbepalend.
- Andere factoren zijn doorslaggevend bij het ontstaan van de aandoening. De grootste boosdoener is en blijft zonder enige twijfel de sigaret. Roken is verantwoordelijk voor 85% van de COPD-gevallen. Zowel het roken op zich als het passief meeroken zijn funest voor wie erfelijke aanleg heeft voor COPD. In een ruimte waarin een roker zich bevindt, ligt de hoeveelheid verontreinigende stoffen beduidend hoger dan de hoeveelheid in een stedelijke, verontreinigde omgeving. Ook roken tijdens de zwangerschap houdt risico’s in omdat het de longgroei van de foetus kan afremmen.
- Andere risicofactoren zijn: luchtvervuiling, overgevoeligheid voor bepaalde stoffen (bv. huismijt en stuifmeel), infecties, beroepsmatige blootstelling aan irriterende stoffen en een verminderde longontwikkeling.
Symptomen
- Een matige ochtendhoest, de zogenaamde rokershoest, kan een vroegtijdig symptoom zijn.
- Andere vroegtijdige symptomen: een piepende, zagende of brommende ademhaling bij het uitademen, het ophoesten van slijm, een verzwakt gevoel, gewichtsverlies.
- Tijdens het verdere verloop van de aandoening wordt kortademigheid de voornaamste klacht. Dit is vooral hinderlijk bij het leveren van inspanningen en op termijn ook bij dagelijkse activiteiten.
- In ernstige gevallen bemoeilijkt COPD zelfs de voedselinname en is acute ademnood een veel voorkomende en vaak levensbedreigende complicatie.
Oorzaken en gevolgen
- Omdat de luchtwegen van COPD-patiënten extra gevoelig zijn, kan de geringste prikkel de aandoening verergeren.
- De oorzaak van zo’n aanval is niet altijd bekend, maar vaak het gevolg van luchtvervuiling, een infectie of van contact met tabaksrook (bv. door het betreden van een rokerige ruimte).
- Periodes waarin de aandoening verergert, zijn niet te onderschatten. Ze leiden tijdelijk tot een intensievere behandeling of zelfs tot een ziekenhuisopname. Is de aanval achter de rug en de situatie weer gestabiliseerd, dan merkt men vaak dat de toestand van de patiënt er weer iets op achteruit is gegaan.
Diagnose
- De term COPD omvat alle longziekten die worden veroorzaakt door een onomkeerbare chronische vernauwing van de luchtwegen. Deze aandoeningen vormen een sterk onderschat probleem. Op elke bekende COPD-patiënt zijn er bijna drie die niet weten dat ze een soortgelijke ziekte hebben. De diagnose wordt dan ook vaak te laat gesteld met alle gevolgen van dien.
- Wegens hun sluipende karakter zijn COPD-aandoeningen erg verraderlijk. Aanvankelijk worden rokers immers niet verontrust door symptomen zoals hoesten, rochelen en kortademigheid. Ze beschouwen deze voortekenen als normale verschijnselen, die onlosmakelijk verbonden zijn met hun rookgedrag.
- Dat er meer aan de hand is, wordt meestal pas duidelijk na de leeftijd van veertig jaar, op een moment dat de aftakeling van de longfunctie over het algemeen al jaren bezig is.
- Om het niet zo ver te laten komen, doet men er goed aan om een arts te consulteren zodra de eerste symptomen opkomen.
BEHANDELING
Gezonde leefstijl
- Stoppen met roken is noodzakelijk om COPD efficiënt te behandelen. Voor vele patiënten is dit geen gemakkelijke opgave. Wanneer begeleiding noodzakelijk is, is de huisarts de aanbevolen persoon om het stoppen met roken te coördineren. Het stoppen met roken kan de verloren longfunctie niet terugwinnen, maar alleen verdere aftakeling voorkomen.
- Ook gezonde voedingsgewoonten en voldoende lichaamsbeweging zijn onontbeerlijk voor COPD-patiënten. Zo verkleint beweging niet alleen de kans op invaliditeit, maar helpt het ook tegen angst en depressieve perioden. Voorzichtigheid is echter wel geboden als de ozonconcentratie het alarmpeil overschrijdt. Dan kunnen patiënten het beter iets rustiger aan doen.
Geneesmiddelen
- Er bestaat geen medicatie om COPD te genezen. Geneesmiddelen kunnen slechts de klachten onder controle houden, het aantal aanvallen en de hevigheid ervan verminderen en de inspanningscapaciteit en de gezondheid van de patiënt verbeteren.
- Kalmeringsmiddelen moeten worden vermeden omdat ze de ademhalingsmechanismen kunnen verstoren.
Andere therapie
Om een maximale zelfstandigheid en levenskwaliteit te behouden, is ademhalingsrevalidatie aanbevolen. Hiertoe behoren:
- ademhalingstherapie;
- ergotherapie;
- inspanningstraining;
- spiertraining;
- voedingsadvies;
- psychosociale begeleiding.
Bij ernstig longfalen kan zuurstoftherapie nodig zijn.
Voorkomen
Diverse factoren om longaandoeningen te voorkomen hebt u zelf in de hand:
- niet roken;
- het mijden van rokerige ruimten;
- het plaatsen van ventilatieroosters in ramen.
Maar ook de overheid heeft op het preventieve vlak een belangrijke taak, zoals:
- het uitvaardigen van maatregelen om de luchtvervuiling te bestrijden;
- het aanwenden van alle mogelijke middelen om het roken te ontmoedigen en het stoppen met roken aan te moedigen;
- een rookverbod op zoveel mogelijk plaatsen om de gevolgen van het passief meeroken tegen te gaan.