Economische gevolgen

Inkomsten

Het is algemeen bekend dat de verkoop van tabaksproducten de staat behoorlijk wat opbrengt via taksen en BTW. Van elk gekocht pakje gaat zowat 75% van de verkoopprijs naar de schatkist. In 1990 bedroegen die inkomsten bijna 1 miljard euro, en die stegen nog tot 2,39726 miljard euro in 2007. Accijnzen brachten in 2007 1,82 miljard euro op, BTW 577,10 miljoen euro.

 

Hoe duurder de sigaret, hoe minder rokers (Bron: VIG): de taksen hebben trouwens niet alleen invloed op de schatkist, ze hebben ook een positief effect op het rookgedrag: een prijsstijging van 10% levert al vlug een daling van het verbruik met 4% op. Vooral jongeren zijn dan minder geneigd tabaksproducten te kopen, waardoor de kans ook weer verkleint dat ze zware rokers zullen worden en blijven.

 

Als je zo doortelt, zou je kunnen stellen dat iedereen met roken zou stoppen als de prijs van een pakje sigaretten 6,82 euro bedraagt. Jammer genoeg gaat dit niet helemaal op. Vanaf een bepaalde prijs volstaat het niet meer om nog eens 10% duurder te worden om weer 4% rokers af te schudden. Dan moet je de prijs al met 20% of zelfs 50% verhogen om nog eens zoveel rokers hun sigaret te laten afzweren.

 

Na enkele beperkte prijsstijgingen de voorbije jaren, was er op 1 januari 2007 een belangrijke stijging van de tabaksprijs, van 4 euro naar 4,53 euro voor een pakje van 20 sigaretten. Tegelijk kwam er echter een pakje van 19 sigaretten op de markt met een kostprijs van 4,30 euro, om bij de consument de indruk van een grote prijsstijging weg te nemen. In de toekomst blijkt een regelmatige en aanzienlijke prijsverhoging van tabaksproducten nodig.

Kosten

Maar tabaksgebruik kost de staat uiteraard ook handenvol geld. Niet alleen draagt de overheid bij aan de behandelingskosten van ziektes veroorzaakt door roken, rokers zijn ook vaker ziek dan niet-rokers, en zijn ze vaker afwezig op het werk. Volgens de Wereldbank bedragen de kosten van het roken zelfs 6 tot 15% van de totale ziektekosten (bron: OIVO).

Wetende dat voor 2008 de ziekteverzekering in België op 21.433.957.000 euro werd begroot, dan zou dat voor België in 2008 neerkomen op 1,28 miljard euro (bij 6% van de totale ziektekosten) tot 3,21 miljard euro (bij 15%).

Dit bedrag houdt trouwens geen rekening met:

• de persoonlijke uitgaven van de patiënt die niet door de ziekteverzekering worden terugbetaald;

• de indirecte kosten zoals werkverzuim e.d.

Rokers zijn aanzienlijk duurder voor de maatschappij dan niet-rokers van dezelfde leeftijd.
Daar staat tegenover dat niet-rokers langer leven, en op latere leeftijd dan weer gezondheidszorgen nodig hebben.
Sommige onderzoeken hebben uitgewezen

• dat een algemene rookstop de staat op korte termijn geld zou opbrengen - omdat er heel wat bespaard zou worden in de gezondheidssector -

• maar dat de kosten na een 15-tal jaar weer zouden stijgen - door de toename aan bejaarden.

De overheid geeft bovendien ook nog geld uit aan preventie, maar in vergelijking met de enorme inkomsten is deze post bijna verwaarloosbaar. Als algemene norm wordt aangehouden dat een land ongeveer 3 euro per hoofd van de bevolking zou moeten besteden aan tabaksontmoediging. In 2006 bedroeg totale budget in België voor tabakspreventie 3.936.356 euro of  0,37 euro per hoofd van de bevolking.

 

Geen preventie, want roken is economisch interessant?
Het doel van preventie is niet geld besparen, maar ellende en sterfte vermijden. Wanneer een maatschappij economie belangrijker gaat vinden dan de gezondheid van haar leden, gaat het toch wel de foute kant op. Een dergelijke maatschappij kan dan net zo vlot alle andere preventieve gezondheidsingrepen laten varen, want ook die kosten geld en brengen toekomstige bejaarden voort.

Tewerkstelling

De tabaksnijverheid stelt ook Belgen tewerk, maar dit evolueert veeleer negatief. In 1985 werkten nog 5.798 Belgen in die sector, terwijl er in 2000 nog slechts 2.802 tewerkgesteld waren. Deze daling heeft niets met de dalende verkoop, maar wel met de politiek van de multinationale bedrijven om hun productieafdelingen naar de lageloonlanden te verhuizen. Ook de tabaksteelt in België, toch goed voor een 262 telers, lijkt niet afhankelijk van de tabaksverkoop, maar meer van de Europese subsidies. 70% van de inkomsten van deze mensen komt immers voort uit subsidies.

 

Het al dan niet roken van de Vlamingen heeft dus nauwelijks negatief effect op de tewerkstelling in de tabakssector.

Integendeel, een Britse studie wees uit dat een daling van het tabaksverbruik met 40% 115.000 arbeidsplaatsen zou creëren in Groot-Brittannië. De reden hiervoor is dat ex-rokers meer geld overhebben voor ontspanning. En die sector is veel arbeidsintensiever dan de tabakssector, die grotendeels geautomatiseerd is (bron: OIVO).

 

(bron: Het antitabaksbeleid in 2007. Een kritische kijk op het kankerbeleid. Onderzoeksrapport 2007, Vlaamse Liga tegen Kanker).