Eczeem of dermatitis is een verzamelnaam voor huidziektes, gekenmerkt door een ontsteking van de huid. Hoewel de oorzaak, de ernst en de symptomen verschillend kunnen zijn, hebben alle vormen van eczeem ook enkele  gemeenschappelijke kenmerken. De meest opvallende zijn jeuk en een rode huid.

Kenmerken

• Typische symptomen van eczeem zijn een rode huid die gezwollen is en warm aanvoelt, schilfertjes, jeuk en vochtblaasjes. De verschijnselen kunnen zowel op hetzelfde moment opduiken als elkaar opvolgen.

• Eczeem met enkel rode, schilferige plekken noemt men droog eczeem. Zijn er vochtblaasjes die openbarsten en wondjes veroorzaken, is er sprake van nat eczeem.

• De aandoening kan zowel acuut als chronisch zijn. Bij acuut eczeem drogen de blaasjes in tot korstjes, schilfert de huid en neemt de roodheid af. Bij de chronische vorm houdt de ontsteking aan, verdikt de huid, worden de huidlijnen grover en kunnen (pijnlijke) kloven ontstaan. 

Jeuk

• Jeuk is onlosmakelijk verbonden met eczeem. Dit vervelende verschijnsel wordt bovendien bevorderd door de droge huid die personen met eczeem vaak hebben. Door de kwaal verliest de huid immers meer vocht en bevat ze minder vetten, zelfs op plaatsen waar geen spoor van eczeem te bespeuren is. 

• Door het wrijven en krabben wordt de aandoening in stand gehouden en kan ze zelfs verergeren. Vooral bij kinderen leidt dit wel eens tot infecties. 

• Belangrijk om te weten is dat eczeem niet besmettelijk is. U kunt de aandoening dus niet krijgen door bijvoorbeeld iemand met eczeem aan te raken of in hetzelfde zwembad te vertoeven.
  

Soorten

Afhankelijk van de oorzaak onderscheiden we diverse soorten eczeem. Een overzicht van de meest voorkomende. 

• Constitutioneel of atopisch eczeem
  Wordt veroorzaakt door een aangeboren overgevoeligheid. In de familie zijn vaak nog andere allergieën aanwezig (bv. hooikoorts). 

• Contacteczeem
  Ontstaat bij direct contact met planten, metalen (bv. nikkel), wol, wasmiddelen of chemische stoffen (bv. latex). Komt meestal voor op oudere leeftijd. 

• Dyshydrotisch eczeem
  Heeft te maken met een gestoorde transpiratievorming. Veroorzaakt blaasjes en veel jeuk, vooral aan handpalmen en voetzolen. 

• Medicamenteus eczeem 
  Wordt teweeggebracht door scheikundige stoffen die vaak in geneesmiddelen voorkomen.

• Seborrhoïsch eczeem
  Geeft een dikke, vettige en gelige uitslag met roodheid en schilfers. Duikt vooral op waar veel talgklieren zitten zoals op het hoofd, in de neusplooien, achter de oren, op de borst of tussen de schouderbladen. Komt vaak voor bij baby’s enkele weken na de geboorte maar verdwijnt meestal vanzelf. In dat geval spreken we van ‘berg’. Bij volwassenen gaat het om een ernstige vorm van hoofdroos.

• Erytrodermie 
  Ernstige vorm van eczeem, met kans op uitdroging en acuut nierfalen, die moet worden behandeld in het ziekenhuis. De volledige huid is rood, warm, strak gespannen en gezwollen, schilfert en jeukt enorm. Daarnaast verwijden de bloedvaatjes in de huid massaal en voelt de patiënt zich meestal ziek. 
  

Meest voorkomend

De meest voorkomende vorm van eczeem is het constitutionele of atopische eczeem. De aandoening wordt gekenmerkt door een ontstoken huid, veroorzaakt door een allergie. Omdat heel wat factoren de aandoening kunnen uitlokken, is het dikwijls lang zoeken naar de juiste boosdoener(s).  ‘Atopie’ staat voor ‘neiging tot allergisch reageren’. ‘Constitutie’ betekent ‘aanleg’. Anders gezegd: het atopische eczeem is een erfelijke, niet-besmettelijke aandoening waarbij een allergische reactie optreedt op de huid.  

• Verschijnselen
  De aandoening kan gedurende een korte tijd optreden (acuut eczeem) maar ook jarenlang blijven bestaan (chronisch eczeem). Bij de chronische vorm wisselen periodes met en zonder eczeem elkaar vaak af.
  De symptomen van atopisch eczeem zijn een droge huid die rood, warm en gezwollen is, schilfertjes, rode bultjes, vochtblaasjes, vochtafscheiding, korstjes, jeuk en een grove huid indien de kwaal chronisch is. Typisch is dat ook de niet-aangetaste huid droog is en schilfert, wat de jeuk in de hand werkt. Mensen met atopisch eczeem zijn bovendien gevoeliger voor huidinfecties. Hun huid raakt ook makkelijker geïrriteerd door onder meer kleding, afwasmiddelen, wol, nylon en door zich frequent te wassen met zeep. 

• Jong
  Hoewel atopisch eczeem op elke leeftijd kan opduiken, slaat het meestal reeds toe op zeer jonge leeftijd, vaak nog voor de eerste verjaardag. Bij baby’s wordt de kwaal ook dauwworm genoemd, omdat vochtige plekken verschijnen die op dauwdruppels lijken en de huiduitslag, net als een worm, ringvormig is. Deze acute vorm van eczeem komt vooral voor op de wangen, achter de oren en op de hoofdhuid. Naarmate het kind ouder wordt, verplaatst het eczeem zich dikwijls naar de armen en benen. Als het kind twee tot vier jaar oud is, neemt de kwaal meestal af. Soms gaat ze over in astma of hooikoorts. 
  Jongeren ouder dan  veertien jaar en volwassenen krijgen meestal de chronische vorm van eczeem. Doorgaans neemt de ernst van de aandoening af met het ouder worden. 

• Oorzaak
  Het atopische eczeem is erfelijk bepaald. Ook als de ouders geen tekenen van eczeem vertonen, kunnen ze de kwaal toch doorgeven aan hun kind. Waarom het eczeem bij de ene wel en bij de andere niet doorbreekt, is niet gekend. Wel weet men dat onderstaande factoren – of een combinatie ervan - het eczeem uitlokken en verergeren. 

  • Ingeademde stoffen veroorzaakt door huisstofmijt, honden -en kattenroos, schimmel, planten, dierlijke producten in beddengoed (bv. veren, dons, wol), vloerbedekking, pollen, gras, bomen. 

  • Voeding: eiwit, koemelk, pinda's, vis, schaaldieren, peulvruchten, noten, fruit, groenten, granen. 

  • Klimatologische omstandigheden: droge lucht (vorst), vochtige warmte, zon, weersveranderingen.

  • Verzwakte weerstand, bv. door slaaptekort of (over)vermoeidheid.

  • Psychogene factoren, bv. emotionele stress. 

  • Aandoeningen met koorts.

  • Huidbacteriën (vooral stafylokokken).      

Omdat vele factoren een rol spelen, is het vaak erg moeilijk om de juiste boosdoener(s) te vinden. Temeer omdat het ene lichaam er onmiddellijk op reageert, het andere pas na enkele dagen of soms nog later. Om na te gaan wat de allergische reactie veroorzaakt, kan het nuttig zijn een dagboek bij te houden.

Voorkomen

• Voor sommige mensen is eczeem een vervelend maar klein ongemak. Voor anderen is de huidontsteking een ware kwelling die hen dag en nacht bezighoudt. Jammer genoeg is de kwaal niet te genezen. Wel kunnen leefregels helpen om eczeem te voorkomen of te beperken en bestaan er geneesmiddelen om de aandoening draaglijker te maken.

• Met een goede huidverzorging en het vermijden van uitlokkende prikkels geeft u eczeem geen of minder kans. In de praktijk is dat evenwel niet zo eenvoudig, want het is niet altijd duidelijk welke prikkels de allergie veroorzaken. Niettemin kunnen onderstaande aanbevelingen eczeem tegengaan   

Verzorg uw huid  

• Smeer u geregeld in met een goede basiszalf. Doe dit zeker na het douchen, baden, zwemmen en voor het slapengaan. Hypoallergene, parfumvrije huidverzorgingsproducten genieten de voorkeur.

• Baad of douch niet te lang en niet meer dan driemaal per week. Zorg ervoor dat het water niet te heet is en vervang zeep door bad- of doucheolie. Dep de huid in de plaats van ze droog te wrijven.

• Als u eczeem aan de handen hebt, draag dan bij natte karweien (bv. afwassen) katoenen handschoenen met daarover handschoenen in kunststof. 

Vermijd irritatie

• Draag geen wollen kledij.

• Voorkom transpiratie en draag geen afsluitende kledij (nylon). 

• Douch na een inspanning onmiddellijk en kortstondig. 

• Vermijd contact met huisdieren.

• Hou de omgevingslucht vochtig en de slaapkamer koel.      

Pas uw voeding aan

Vermijd voedingsmiddelen waarvoor u allergisch bent (bv. koemelk, eiwit, vis, noten).

Geef huisstofmijt geen kans

• Ventileer de slaapkamer overdag.

• Leg beddengoed open.

• Gebruik geen tapijt als vloerbedekking.      

Verminder de huidbacteriën

Baad of douch eenmaal per week met een desinfecterende zeep of shampoo of een aangepaste badolie.

Reduceer stress

Leer omgaan met negatieve stress. Een goed gesprek, voldoende ontspanning, rust en lichaamsbeweging kunnen helpen

Doorbreek de vicieuze jeuk/krabcirkel

Klop of smeer (verkoelende) zalf tegen jeuk. Krabben of koude vochtige washandjes gebruiken, doet u beter niet want beide bevorderen de jeuk.

Behandeling

Het eczeem en de allergische reactie zijn niet te genezen. Wel kunnen de symptomen worden bestreden, wat het leven met de aandoening draaglijker maakt.  

• Vooreerst kan men de huid behandelen met zalven of crèmes. Deze bevatten meestal vettige stoffen (bv. vaseline) gecombineerd met werkzame stoffen (bv. corticosteroïden of teer). Enkel als deze middelen niet helpen, kan de arts overwegen om zalven voor te schrijven op basis van immuunmodulatoren (bv. Elidel®, Protopic®). Met deze producten moet evenwel omzichtig worden omgesprongen. Hoewel er nog geen sluitend bewijs is, kunnen ze immers de kans op kanker verhogen. Vraag uw arts daarom alle details over het gebruik van deze zalven. Lees ook steeds grondig de bijsluiter en hou rekening met de aanbevelingen en waarschuwingen. 

• Naast de uitwendige behandeling, kan de arts ook ontstekingsremmers voorschrijven (bv. corticosteroïden, cyclosporine) of tabletten (bv. antihistaminica) om de jeuk te bestrijden. 
  Patiënten met ernstig eczeem kunnen bovendien baat hebben bij een behandeling met lichttherapie.