Faalangst is die vorm van angst die optreedt bij het leveren van te beoordelen prestaties op cognitief, motorisch en/of sociaal gebied, waarbij de concentratie op een mogelijke mislukking de aanwezige kennis en vaardigheden blokkeert’.

Angst noemen we faalangst wanneer het met het leveren van prestaties te maken heeft. Een kenmerk van faalangst is dat het de schoolresultaten en het leven van een leerling negatief beïnvloedt.

Faalangst is een vorm van angst. Angst is nuttig, want het is een soort van overlevingsmechanisme.
Welke ouder is niet blij omdat zijn kind een beetje angstig is voor het verkeer en daarom goed uitkijkt? Angst moet je niet uit je laten verdwijnen; je moet er op het juiste moment goed gebruik van maken. Hetzelfde geldt voor angst op school. Kinderen kunnen bijvoorbeeld bang zijn voor negatieve reacties van sommige klasgenoten of van een andere leraar. Bij een beetje angst reageert het lichaam ook maar een beetje, bij sterke angst is de reactie sterk. De spanning die angst altijd teweeg brengt kan sterker of zwakker zijn, maar spanning is er altijd. Die maakt het mogelijk om zeer geconcentreerd te werken aan de taak waar je bang voor bent. Zoals een toneelspeler voor het optreden nerveus heen en weer loopt, denkt hij dat hij niets meer van zijn rol weet. Dat is een voorbeeld van plankenkoorts. Maar zonder die spanning is zijn spel flauw.
Als voetballers niet gespannen zijn voor een wedstrijd spelen ze niet goed, maar slecht. De coach maakt hen juist met opzet bang en daardoor krijgen ze spanning waardoor ze goed gaan spelen. Dan wordt al die opgekropte energie gericht op het uitvoeren van de taak, je bent zeer geconcentreerd. En daardoor kun je beter presteren dan je ooit van jezelf had kunnen verwachten.
‘Problemen komen pas als de angst niet op de taak zelf gericht is maar op de mogelijkheid te zullen falen. Als je bang bent af te gaan, te mislukken’.

‘Kortom: we spreken van faalangst als de angst niet zozeer slaat op wat je nu moet doen, maar op de kans of de zekerheid dat het zal mislukken’.


Je het 3 vormen van faalangst:

 Cognitieve faalangst of faalangst voor cognitieve taken;
‘Deze heeft te maken met het schoolse leren: het reproduceren van kennis, toepassen van vaardigheden en aantonen van samenhang. Als een leerling bang is ergens aan te beginnen uit angst voor een negatieve beoordeling van deze prestaties, spreken we van cognitieve faalangst’.

 Sociale faalangst;
‘Sociale faalangst komt voor uit de angst afgewezen of negatief beoordeelt te worden door groepen die belangrijk voor je zijn. Een van de basisbehoeften van mensen in groepen is erbij willen horen. Voor jongeren geldt dat het vervullen van deze behoefte hen helpt hun identiteit te verwerven. Sociale vaardigheden zijn hierbij belangrijk. Een leerling met sterke sociale faalangst kan het nu binnen het onderwijs moeilijker hebben dan een aantal jaren geleden’.

 Motorische faalangst;
‘Wanneer leerlingen angstig zijn fouten te maken bij het uitvoeren van fysieke handelingen, is er sprake van motorische faalangst. Deze angst kan optreden bij vakken als gymnastiek, tekenen en handvaardigheid’.

Ook heb je nog mengvormen van de 3 soorten faalangst;
‘Cognitieve, motorische en sociale faalangst kunnen in combinatie met elkaar voorkomen. Een leerling die onverwacht voor de klas een beurt krijgt, kan geblokkeerd raken door alle ogen die hij op zich gericht heeft. Het feit dat de leerling de geleerde woordjes niet kan vertalen, vormt het cognitieve aspect, de rol van het publiek van klasgenoten het sociale aspect’.

We maken onderscheid tussen twee soorten angsten:

• angst als trek
• angst als toestand

Angst als trek:
Kinderen met angst als trek hebben de angst bij de geboorte meegekregen of van jongsaf ontwikkeld. Erfelijkheid speelt hierbij een rol, maar ook psychische stoornissen, traumatische ervaringen als mishandeling en geestelijke of lichamelijke verwaarlozing. Zowel binnen als buiten de school is deze angst vrijwel constant aanwezig. Bij deze kinderen worden de schoolresultaten negatief beïnvloedt door hun angst. Op het eerste gezicht lijkt het dus op faalangst, maar hun probleem ligt niet in de eerste plaats bij schoolprestaties. Bij deze kinderen is angst een levenstrek. Begeleiding van deze kinderen door de ouders en de leraar is dikwijls niet toereikend, zodat professionele hulp moet worden ingeroepen’.

Angst als toestand:
Als je last hebt van angst als toestand kun je de mogelijke angsten in 3 duidelijke vormen opsplitsen:
1. Als leraren op je school over faalangst praten, dan gaat het meestal over cognitieve
faalangst. Je hebt problemen bij proefwerken, overhoringen, spreekbeurten omdat je bang bent dat je de kennis niet meer hebt bij een toets.
2. Bij de motorische faalangst kun je last hebben van je lichaam omdat dat minder goed
functioneert door angst. Je presteert daardoor bijvoorbeeld slecht bij gymnastiek.
3. Bij sociale faalangst kun je last hebben van het beheersen van je lichaam in de omgang met andere kinderen. Je hebt moeite in het leggen van contacten, omdat je bang bent dat je wordt afgewezen’.

Faalangst wordt grotendeels bepaald door schoolse factoren waarbij persoonlijkheidsfactoren van het kind een kleine rol spelen. We spreken bij faalangst dan ook van angst als toestand. De angst treedt namelijk alleen op bij de beoordeling van taaksituaties.

Taaksituaties binnen de school hebben de volgende kenmerken:
• De leerling werkt aan een achteraf meetbaar resultaat.
• Het resultaat van dit werk kan kwantitatief of kwalitatief worden beoordeeld door de leerkracht, medeleerlingen of de leerling zelf.
• De opdracht waaraan de leerling werkt vraagt een bepaalde mate van vaardigheid.
• De leerling kan het resultaat van het werk en de beoordeling daarvan zien als een gevolg van eigen inspanning’.

Onderstaande situaties op school leveren de meeste (faal) angst op bij kinderen.
Hier is een top 5 van:

1. een mondelinge beurt of voor het bord moeten komen
2. een slecht punt terugkrijgen
3. voor een proefwerk of toets
4. een spreekbeurt houden
5. blijven zitten


Kinderen kunnen bijvoorbeeld bang zijn voor negatieve reacties van sommige klasgenoten of van een andere leraar. Bij een beetje angst reageert het lichaam ook maar een beetje, bij sterke angst is de reactie sterk. De spanning die angst altijd teweeg brengt kan sterker of zwakker zijn, maar spanning is er altijd.

‘Kortom: we spreken van faalangst als de angst niet zozeer slaat op wat je nu moet doen, maar op de kans of de zekerheid dat het zal mislukken’.