overgewicht: Gezondheidsrisico's bij overgewicht.

Wat is overgewicht?

Men spreekt van overgewicht als het lichaamsgewicht te hoog is in verhouding tot de lichaamslengte.
Bij overgewicht en de daarbij komende risico’s voor de gezondheid is naast de hoeveelheid lichaamsvet ook de vetverdeling over het lichaam van belang. Overgewicht hoeft niet altijd te leiden tot lichamelijke klachten, maar ook een langdurig bovenmatig overgewicht brengt een groot risico voor de gezondheid met zich mee.

HOOFDMENU

Klachten en symptomen
De eerste en meest voorkomende klachten zijn het zich niet lekker voelen en vermoeidheid. Ook kunnen klachten optreden als spataderen, menstruatiestoornissen, lage rugpijn en gewrichtsklachten. Op termijn kunnen ernstige tot zeer ernstige klachten ontstaan zoals: hoge bloeddruk, suikerziekte, hart- en vaatziekte, galsteenziekte en zelfs bepaalde soorten van kanker.

Oorzaak
De oorzaak van overgewicht is duidelijk: het lichaam krijgt meer energie binnen dan het verbruikt. Dit leidt tot meer vetopslag en gewichtsvermeerdering. Daarbij kunnen veel factoren een rol spelen:

•Verkeerde eetgewoonten en de samenstelling van het voedsel. Vooral overmatige vetconsumptie speelt een belangrijke rol.
•Een verstoord hongergevoel, waardoor iemand bijna voortdurend honger heeft.
•Abnormaal eetgedrag kan een psychische oorzaak hebben. Spanningen, frustraties, agressie of teleurstellingen worden als het ware 'weg gegeten'.
•Erfelijke stofwisselingsziekte. De stofwisseling is dan zo traag, dat minder moet worden gegeten dan wat 'normaal' gevonden wordt. Deze ziekte moet worden behandeld door een arts.
• Er zijn ook geneesmiddelen die als bijwerking gewichtsvermeerdering hebben.

Gezondheidsrisico's bij overgewicht.

De gezondheidsrisico's van obesitas zijn goed gedocumenteerd. Oorzaak en gevolg is niet altijd met zekerheid vast te stellen. Hierbij dient ook aangetekend te worden dat een statistisch verband geen garantie geeft op ongezondheid bij een hoger gewicht.

Diabetes mellitus type 2
Eén van de belangrijkste ziekten gerelateerd aan obesitas is ouderdomssuiker. Ruim 80% van de gevallen van diabetes mellitus type 2 is toe te schrijven aan overgewicht. Hoe groter het overgewicht en hoe langer de duur van het overgewicht, des te groter is de kans op diabetes mellitus type 2. Dit kan leiden tot oog-, nier-, zenuw-, vaat- en leveraandoeningen. Dat maakt de stijgende prevalentie van diabetes mellitus type 2 onder kinderen en adolescenten zorgwekkend. In de Verenigde Staten was 15 jaar geleden 3% van de diabetes mellitus gevallen onder kinderen toe te schrijven aan type 2 diabetes. Inmiddels is dat percentage toegenomen tot 50%. Bijna al deze kinderen zijn obees. In Europa en Azië worden nu vergelijkbare patronen gevonden. Een leefstijlinterventie met een permanent gewichtsverlies van circa 5% levert een halvering van de diabetes mellitus prevalentie op bij een BMI van 30 kg/m2.

Hart- en vaatziekten
Wanneer men weinig beweegt en inactief is, heeft dit negatieve gevolgen op de bloeddruk, het lichaamsgewicht, het vetpercentage en het cholesterolgehalte. Volgens cijfers sterven in België ruim 6000 mensen aan de gevolgen van inactiviteit, dat wil zeggen dat 6% van alle mensen die sterven, sterven aan inactiviteit.Inactiviteit verhoogt de kans op hart- en vaatziekten aanzienlijk. Ongeveer 20% van alle mensen die hartziekten krijgen, krijgen deze ziekten doordat ze overgewicht hebben. Echter overgewicht of geen overgewicht, een actieve leefstijl en een goede conditie kan de kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten verkleinen.

Kanker
Roken, overgewicht, lichamelijke inactiviteit en onvoldoende inname van groente, fruit en vezels zijn breed geaccepteerde oorzaken van kanker. Berekend is dat kanker bij ruim 72.000 patiënten (5% van alle gevallen van kanker) in Europa is toe te schrijven aan ernstig overgewicht. Bij mannen zijn dat prostaatkanker en dikkedarmkanker. Bij vrouwen kanker aan de voortplantingsorganen, de borsten en de galblaas. Een verklaring voor kanker aan de voortplantingsorganen bij vrouwen, zou de verhoogde productie van oestrogeen door vetcellen kunnen zijn. Terwijl veel buikvet gezien wordt als een risicofactor voor borstkanker.

Aandoeningen aan het bewegingsapparaat
De verhoogde krachten die door het hogere gewicht op gewrichten en botten werken, versterken de botten enerzijds, zodat het risico op osteoporose afneemt. Anderzijds tasten deze verhoogde krachten het kraakbeen in de gewrichten aan, wat kan leiden tot orthopedische klachten. Aandoeningen aan het bewegingsapparaat kunnen ervoor zorgen dat mensen verminderd mobiel zijn. Goede spieropbouw is belangrijk bij klachten aan het beweegapparaat, gewichtsverlies kan noodzakelijk zijn voor operatieve plaatsing van protheses en dergelijke.

Overige gezondheidsproblemen
Het slaapapneusyndroom, korte ademstilstanden tijdens het slapen, gaat vaak samen met ernstig overgewicht. Ook kan obesitas gepaard gaan met verschillende huidproblemen zoals striae, slechte wondheling en verweking van de huid. Bij vrouwen kan ernstig overgewicht, evenals ernstig ondergewicht, leiden tot menstruatieproblemen en onvruchtbaarheid.

Psychosociale problemen
Obesitas brengt daarnaast psychosociale problemen en een verminderde kwaliteit van leven met zich mee. Enkele studies laten zien dat de kwaliteit van leven bij mensen met obesitas lager is dan de kwaliteit van leven bij mensen met kanker. De drie meest gerapporteerde psychische aandoeningen onder obese patiënten zijn depressies, angst- en eetstoornissen. Hierbij mag men zeker de vraag stellen naar oorzaak en gevolg.

Discriminatie en stigmatisering
Met het toenemen van de prevalentie, neemt ook de discriminatie en stigmatisering van dikke mensen toe. Dik-zijn is op het eerste oog zichtbaar en het openlijk uiten van kritiek blijkt niet te getuigen van slechte smaak of gebrekkige moraal. De discriminatie wordt tastbaar in hogere premies en aanvullende ziektekostenverzekeringen die niet vanzelfsprekend toegankelijk zijn voor mensen met een hogere BMI. Het negatieve imago kan de school- en werkcarrière negatief beïnvloeden, sociale contacten bemoeilijken en resulteren in een lagere zelfwaardering, een minderwaardigheidscomplex en sociale isolatie. Dik-zijn belet een goede gezondheid. Dit is niet enkel toe te schrijven aan de omvang, maar méér aan sociale en zelf opgelegde restricties die ontspanning, recreatief ondernemen en sporten verhinderen. De angst voor kritiek en de overtuiging dat slank-zijn voor iedereen haalbaar en wenselijk is, kan het zelfs onmogelijk maken om met een gevoel van veiligheid een aanspraak op noodzakelijke gezondheidszorg te doen. Daardoor is dik-zijn een sociaal onderbouwde handicap.