In de eerste plaats helpt het om slijm kwijt te raken dat werd geproduceerd als verdedigingsmiddel tegen een infectie of ingeademde stoffen. 

Daarnaast zorgt een hoest ervoor dat voeding of ‘vreemde voorwerpen’ die letterlijk in het verkeerde keelgat zijn geschoten, terug naar buiten worden gebracht. 

Hoest heeft ook een signaalfunctie, die erop wijst dat prikkelende stoffen worden ingeademd.       

Vaak is hij het gevolg van een aandoening. Een verkoudheid is het meest voorkomende en tegelijkertijd meest onschuldige voorbeeld. Daarnaast kan een hoest ook ontstaan door griep, ontstekingen (bv. van keel, oren, strottenhoofd of longen), kroep, kinkhoest of door chronische longaandoeningen als astma of bronchitis. Ook een slecht pompend hart of brandend maagzuur kan een - vooral nachtelijke - hoest veroorzaken.

Hoest kan ook ontstaan bij verslikking of als het slijmvlies van de luchtpijp wordt geprikkeld, bv. door koude of droge lucht, of door schadelijke stoffen als ammoniak of rook.

Andere mogelijke oorzaken zijn: tabaksverslaving (rokershoest), overdreven zenuwachtigheid (nerveuze hoest) en geneesmiddelen (kriebelhoest).

de hoest gepaard gaat met één van de volgende symptomen: hoge koorts, koorts die langer dan drie tot vier dagen aanhoudt, bloedslijm, hevig stekende pijn, kortademigheid, benauwdheid of een piepende ademhaling;

de hoest langer dan drie weken duurt zonder dat u verkouden bent;

u vermoedt dat de hoest wordt veroorzaakt door een geneesmiddel;

hart- of maagklachten nachtelijke hoest veroorzaken;

pasgeborenen en baby’s jonger dan zes maanden frequent hoesten en hierdoor slecht drinken of één van de hierboven vermelde symptomen vertonen;

u ouder bent dan 65 jaar en meerdere dagen flink hoest;

een kind plotseling begint te hoesten zonder verkouden te zijn. Dit kan duiden op een verslikking. Als de hoestbui niet overgaat, dan moet u zo snel mogelijk medische hulp inroepen. 

Zo is het - zeker voor kinderen - aanbevolen om vaak kleine hoeveelheden te drinken (bv. water, vruchtensap, lauwe thee). Bij een slijmhoest maakt dit het slijm vloeibaar, zodat het gemakkelijker kan worden afgevoerd. Bij een droge hoest voorkomt het drinken dat de slijmvliezen uitdrogen. Wanneer drinken niet mogelijk is, dan kunt u ook zuigen op een dropje of snoepje. Het drinken van kleine hoeveelheden water is dus even efficiënt als een hoestsiroop.

Hoewel het geloof in de volkse ‘wondermiddeltjes’ als vliersiroop of een grog met warme wijn en kandijsuiker vóór het slapengaan vrij groot is, kon nog geen enkel onderzoek aantonen dat ze efficiënter zijn dan het drinken van kleine hoeveelheden water.        

Soms brengt ook het inademen van waterdamp enige verlichting. Het geeft geen bijwerkingen en is eenvoudig uit te voeren. U legt een handdoek over het hoofd en buigt zich over een kom met ongeveer één liter dampend water. Adem de damp gedurende tien minuten diep in. Herhaal dit stomen vijf- tot zesmaal per dag. 

Voorzichtigheid is echter wel geboden voor astmapatiënten, omdat het inademen van waterdamp soms een aanval van kortademigheid kan uitlokken. 

Voor kinderen jonger dan zes jaar is stomen af te raden. Voor hen is een bad een even waardevol en ontspannend alternatief. 

De zogenaamde dampmiddelen die in de handel te verkrijgen zijn, kunt u beter niet gebruiken. Bijna al deze producten bevatten vluchtige oliën als menthol, eucalyptus, rozemarijn of kamfer. Ze prikkelen de slijmvliezen waardoor deze meer vocht afscheiden, maar men vermoedt dat het gebruik ervan niet zonder risico is. Temeer omdat niet bewezen is dat ze efficiënter zijn dan zuivere waterdamp.         

Sommige hoestsiropen zijn vrij verkrijgbaar, wat de indruk kan wekken dat ze ongevaarlijk zijn. Totaal onterecht, want net als andere geneesmiddelen, kunnen ook hoestsiropen bijwerkingen geven als duizeligheid, verstopping, slaperigheid, maag- en darmklachten. 

Sommige producten kunnen zelfs giftig zijn voor de foetus en de lever (tijm) of gevaarlijk voor mensen met ademhalinginsufficiëntie (producten met codeïne).

Bovendien is hun doeltreffendheid, zowel bij kinderen als bij volwassenen, onvoldoende bewezen. 

Geef daarom zonder doktersadvies nooit een hoestsiroop aan kinderen jonger dan twee jaar. 

En grijp ook nooit op eigen houtje naar een hoestsiroop. Doet u dit toch, lees dan vooraf aandachtig de bijsluiter.         

Sommige middelen bestrijden niet de hoest zelf, maar vergemakkelijken het ophoesten van slijm. Ze maken het slijm vloeibaarder of zorgen ervoor dat het gemakkelijker loskomt van de bronchiën. Slechts in zeer specifieke gevallen (bv. voor kinderen met mucoviscidose) zijn deze geneesmiddelen echt noodzakelijk. Voor een gewone hoest worden ze echter niet aanbevolen. 

Bij jonge kinderen die het slijm nog niet goed kunnen ophoesten waardoor dit in de bronchiën blijft zitten, kan de arts klopmassage voorschrijven. Meestal zullen enkele behandelingen bij de fysiotherapeut volstaan om het slijm te verwijderen.        

Bij hoestklachten, een vermoeden van een luchtwegeninfectie en zelfs bij een mogelijke bacteriële luchtwegeninfectie, zijn antibiotica overbodig. Ze zullen de duur van de klachten niet of nauwelijks verkorten en kunnen ongewenste effecten veroorzaken.  

Het onnodig voorschrijven van antibiotica zorgt er ook voor dat de bacteriën een weerstand kunnen ontwikkelen, waardoor de medicatie geen effect meer heeft. 

Bovendien vormen antibiotica een extra uitgave, zowel voor de patiënt als voor de maatschappij. 

Dring er dus bij uw arts niet op aan om voor een hoest antibiotica voor te schrijven. Ze worden alleen aanbevolen als de kwaal het gevolg is van een longontsteking.