Is hoogtevrees aangeboren of aangeleerd? Om een antwoord op deze vraag te krijgen, deden onderzoekers ooit een proef met baby’s. Ze lieten die over een bak met een glazen plaat kruipen in de richting van hun moeder.

Het eerste deel van de tocht vormde voor de baby’s geen probleem, want de plaat was afgedekt. Maar in het tweede deel werd de plaat doorzichtig, waardoor de baby’s de diepte onder zich konden zien. Opeens durfden ze niet verder te kruipen, hoezeer hun moeders hen ook aanmoedigden. Op die manier werd bewezen dat de angst voor diepten ingeworteld is in de mens. Vergelijkbare onderzoeken toonden aan dat dit ook het geval is bij jonge dieren, zoals geitjes, lammetjes en poesjes.

Een zekere mate van instinctieve hoogtevrees is gezond. Het weerhoudt ons ervan dingen te doen die tot levensgevaarlijke valpartijen zouden kunnen leiden. Het spoort ons aan voorzorgsmaatregelen te nemen als we bergen beklimmen en langs afgronden lopen. Het zorgt ervoor dat we niet argeloos op een dak klimmen of over de reling van een balkon op de zesde verdieping gaan hangen.

Zoals elke angst is ook de angst voor hoogten en diepten binnen bepaalde grenzen normaal.

Het wordt pas abnormaal – oftewel fobisch – als de angstgevoelens niet meer in verhouding staan tot het gevaar dat we lopen. Als bijvoorbeeld de minste of geringste verhoging al tot paniekgevoelens leidt. Als we alledaagse situaties gaan vermijden omdat ze een irrationele angst oproepen. In die gevallen is sprake van hoogtefobie, iets waar wereldwijd heel veel mensen in meer of mindere mate last van hebben.

Hoewel iedereen last kan krijgen van hoogtefobie, neemt de kans daarop vooral toe met de jaren. Vooral rond het dertigste levensjaar worden veel mensen plotseling bang voor hoogtes. Waarom juist dan, is niet helemaal duidelijk. Mogelijk heeft het iets te maken met de neiging om voorzichtiger en gezonder te gaan leven.

Het kan ook zijn dat het evenwichtsmechanisme in het lichaam, dat een grote rol speelt bij hoogtevrees, rond die leeftijd gevoeliger wordt en meer afwijkingen begint te vertonen.

De een krijgt de zenuwen van een roltrap, de ander kan niet in de buurt van een raam op de vierde verdieping komen zonder dat hem of haar het angstzweet uitbreekt. Hoogtevrees kan zich op zeer verschillende manieren manifesteren, zelfs bij dezelfde persoon. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat iemand die niet een ladder van zes treden durft te beklimmen, wel met een gerust hart in een skilift stapt.

Deskundigen onderscheiden een aantal soorten hoogtevrees.

Optische hoogtevrees is de angst die je bekruipt als je vanaf een hoogte om je heen kijkt.

Cognitieve hoogtevrees is de angst die ontstaat door gedachten aan wat er zou kunnen gebeuren als jij – of iemand anders – uit een skilift valt, over de rand van het balkon kukelt of van een ladder tuimelt. Het hangt samen met een gevoel van gebrek aan controle.

Constructievrees is een vorm van hoogtevrees waarin wordt getwijfeld aan de veiligheid van de omgeving. Het is de angst dat de kabel van de kabelbaan gaat knappen of het balkonhek zal afbreken. De angst wordt gevoed door rampberichten over instortende constructies.

Imaginaire hoogtevrees geeft een bang gevoel van rondzweven boven een grote diepte, zoals in een lift of vliegtuig.

Een variant hierop is de angst die sommige zwemmers voelen in diep water, die ook wel wordt aangemerkt als dieptevrees.

En tot slot zijn er ook nog mensen die angstig en duizelig worden als ze naar of in een hoog gebouw, zoals een kerk, omhoogkijken.

In alle gevallen zijn de symptomen dezelfde: duizeligheid, spanning, concentratieverlies, hartkloppingen, zweten, misselijkheid, ademnood, verkramping en bovenal dat ontredderende, allesoverheersende gevoel van paniek of doodsangst.

Hoogtevrees kan veel belemmeringen in het dagelijks functioneren opleveren. Wie geen roltrap of lift durft te nemen, wie niet over een brug of viaduct durft te rijden, wie niet durft te werken op de vierde verdieping van een kantoorgebouw, heeft problemen. Soms zijn die zo ernstig dat ze het hele leven bederven.

Gelukkig is er iets tegen te doen, schrijven drie Nederlandse deskundigen in het zojuist verschenen, goed leesbare boek Omgaan met hoogtevrees (Uitgever Bohn Stafleu van Loghem). Net als veel andere fobieën is hoogtevrees goed te behandelen met psychotherapie, in zeer ernstige gevallen ondersteund door medicijnen.

De therapie begint met psycho-educatie, dat wil zeggen onderricht over wat er precies misgaat in het lichaam en de geest van iemand met hoogtevrees. Tijdens de gedragstherapie wordt de persoon vervolgens stapje voor stapje met zijn angsten geconfronteerd. Tijdens deze confrontaties veranderen de gedachten, emoties en gedragingen ten goede, zo leert de ervaring. Hoogtevrees kan op deze manier betrekkelijk snel en effectief tot normale gezonde proporties worden teruggebracht.