Netelroos, ook wel urticaria genoemd, is een reactie in de huid die gekenmerkt wordt door kleine, bleke of rode zwellingen (kwaddels).

Een aandoening die met netelroos verwant is en vaak tegelijkertijd optreedt, is angio-oedeem, waarbij grotere oppervlakken en dieper gelegen weefsels onder de huid worden aangetast. Netelroos en angio-oedeem zijn anafylactische shockachtige reacties die zich beperken tot de huid en de onderliggende weefsels. Deze reacties kunnen door allergenen of andere stoffen worden veroorzaakt. De oorzaak is soms echter onbekend. Veelvoorkomende allergenen zijn geneesmiddelen, insectensteken of -beten, allergie-injecties en bepaald voedsel, vooral eieren, schaaldieren, noten en fruit. Soms kan netelroos plotseling optreden nadat iemand zelfs maar een zeer kleine hoeveelheid van een voedingsmiddel heeft gegeten. Ook kan netelroos pas optreden nadat iemand een grote hoeveelheid van een voedingsmiddel (bijvoorbeeld aardbeien) heeft gegeten. Netelroos ontstaat soms ook na virale infecties als hepatitis, de ziekte van Pfeiffer en rodehond.

Netelroos die weken- of maandenlang blijft terugkeren, is vaak moeilijk te verklaren. De specifieke oorzaak wordt soms niet gevonden. Een allergie is zelden de oorzaak, hoewel onbewust langdurig gebruik van een voedseladditief, geneesmiddel of andere chemische stof er wel verantwoordelijk voor kan zijn. Voorbeelden van dergelijke stoffen zijn conserveringsmiddelen, kleurstoffen en andere toevoegingen aan voedsel, sporen van penicilline in de melk (door boeren gebruikt als behandeling van infecties bij koeien) en sommige vrij verkrijgbare geneesmiddelen. Een gelijktijdig optredende chronische ziekte (als lupus erythematodes disseminatus, polycythaemia vera, lymfomen, overactieve schildklier of een infectie) houdt zelden verband met netelroos. Psychische factoren worden vaak vermoed maar zelden geïdentificeerd.

Bepaalde geneesmiddelen, zoals aspirine, kunnen de symptomen verergeren. Een patiënt bij wie netelroos door aspirine is veroorzaakt, kan op een vergelijkbare manier reageren op andere niet-steroïde ontstekingsremmende middelen, zoals ibuprofen, of op tartrazine, een gele kleurstof die in sommige voedings- en geneesmiddelen wordt gebruikt. Angio-oedeem dat steeds terugkeert zonder tekenen van gewone netelroos is mogelijk een aandoening die erfelijk angio-oedeem wordt genoemd.

Symptomen en diagnose

Jeuk is meestal het eerste symptoom van netelroos. Kort daarop ontstaan er zogeheten kwaddels, gladde, lichte zwellingen die roder of bleker zijn dan de oml iggende huid en meestal klein blijven (minder dan 1,5 cm doorsnee). Grotere kwaddels (tot 20 cm doorsnee) hebben soms een duidelijk middelpunt waar ringen omheen zichtbaar zijn. Groepen kwaddels komen en gaan meestal: een groep kan een paar uur op één plek blijven en vervolgens verdwijnen om op een andere plaats weer te verschijnen.

Bij angio-oedeem bestrijkt de zwelling vaak een groot deel van de huid en dringt de zwelling door tot diep onder de huid. De zwelling kan ontstaan in (delen van) de handen, voeten, oogleden, lippen, geslachtsdelen en zelfs de slijmvliezen van de mond, keel en luchtwegen, waardoor ademhalingsproblemen ontstaan.

Wanneer netelroos plotseling optreedt en weer snel verdwijnt zonder terug te komen, is medisch onderzoek meestal niet nodig. Er wordt dan zelden een oorzaak geworden die niet al bekend was. Wanneer angio-oedeem of netelroos echter zonder enige verklaring blijven terugkeren, is medisch onderzoek meestal wel aan te raden.

Behandeling

Netelroos die snel komt opzetten, verdwijnt meestal vanzelf binnen enkele dagen en soms binnen enkele minuten. Als de oorzaak niet duidelijk is, moet de betreffende patiënt het gebruik van alle geneesmiddelen die niet van essentieel belang zijn, staken tot de reactie vermindert. Door gebruik van antihistaminica als difen hydramine, chloorfeniramine of hydroxyzine wordt de jeuk gedeeltelijk verlicht en vermindert de zwelling. Prednison, een corticosteroïd, kan gedurende enkele dagen worden gebruikt om zeer ernstige zwelling en jeuk te verminderen. Iedereen die het bewustzijn verliest of problemen krijgt met slikken of ademen, dient met spoed te worden behandeld. Naast antihistaminica wordt er zo snel mogelijk een injectie met epinefrine (adrenaline) gegeven. De behandeling kan het best op de EHBO van een ziekenhuis worden voortgezet, waar men de behandeling nauwkeurig kan regelen en indien nodig kan aanpassen.

Chronische netelroos kan ook door antihistaminica worden verminderd. Bij sommige volwassenen is doxepine, een middel tegen depressie, effectief. Omdat gebruik van corticosteroïden gedurende meer dan drie tot vier weken veel bijwerkingen veroorzaakt, worden deze middelen alleen voorgeschreven bij ernstige symptomen wanneer alle andere behandelingen zijn mislukt en worden dan toegediend gedurende een zo kort mogelijke periode. Bij de helft van de patiënten verdwijnt chronische netelroos vanzelf binnen twee jaar. Door stress te vermijden, verminderen de frequentie en ernst van de aanvallen vaak.