Gynaecologische problemen kunnen zich voordoen vanaf de eerste maandstonden tot de menopauze en soms ook daarna. Sommige vrouwen klagen over pijnlijke maandstonden. Anderen hebben last van zeer sterke bloedingen, langdurige of onregelmatige menstruatie. Ook bij contraceptie of bij zwangerschap kunnen problemen opduiken. 

Mogelijke problemen

Abnormale toename (hyperplasie) van het baarmoederslijmvlies
Het baarmoederslijmvlies bedekt de binnenwand van de baarmoeder. Door een hormonale ontregeling rond de menopauze nl. een overproductie van oestrogenen, kan het slijmvlies verdikken. Men krijgt sterkere bloedingen tijdens de menstruatie of tussen de maandstonden in. In extreme maar uitzonderlijke gevallen is een totale verzwakking of bloedarmoede het gevolg. 

Poliepen
Poliepen zijn kleine gezwellen op het baarmoederslijmvlies. In het begin zijn ze goedaardig, maar ze kunnen na verloop van tijd evolueren naar kanker. Ze veroorzaken dikwijls bloedverlies tussen de maandstonden of sterkere bloedingen tijdens de menstruatie. 

Fibroom
Een fibroom is een goedaardig gezwel dat zich ontwikkelt in de spierwand van de baarmoeder. Ongeveer 20 tot 40% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd ontwikkelen fibromen. Meestal zijn er geen duidelijke symptomen. Soms veroorzaken ze pijn, krampen of sterkere bloedingen tijdens de menstruatie. Grote fibromen die op de blaas drukken, zijn oorzaak van een frequente drang tot urineren. 

Endometriose
Endometrium of baarmoederslijmvlies bedekt normaal de binnenkant van de baarmoeder. Maar soms vormt het ook eilandjes op abnormale plaatsen in de buik: aan de buitenkant van de baarmoeder, op de eileiders en de eierstokken, op de blaas of de darmen. Dit wordt endometriose genoemd, een goedaardige afwijking die ongemerkt kan voorbijgaan. Soms veroorzaakt endometriose echter pijn of andere ernstige problemen. Het baarmoederslijmvlies reageert op hormonale schommelingen in de menstruele cyclus. Meestal treedt pijn op aan het einde van de cyclus en verdwijnt deze weer bij het begin van de menstruatie. Bij endometriose in de eileiders of eierstokken kan soms onvruchtbaarheid optreden. 

Verzakking
Vrouwen rond en na de menopauze hebben vaak last van een verzakking van de baarmoeder. Het steunweefsel dat de baarmoeder, maar ook de blaas en het rectum ondersteunt en op hun plaats houdt, is soms verzwakt door zwangerschappen, overgewicht, chronische hoest of is in aanleg te zwak. Verschillende problemen kunnen opduiken zoals urineverlies, verstopping of uitstulping van een orgaan in de vagina. 

Baarmoederkanker
Kanker blijft een ziekte die angst inboezemt. Nochtans kan een kanker die in een vroeg stadium wordt opgespoord in vele gevallen worden genezen. De meeste kankers komen vooral op oudere leeftijd voor. 

• Baarmoederhalskanker kan in een zeer vroeg stadium vastgesteld worden door middel van een uitstrijkje. Omdat deze ziekte zich zo traag ontwikkelt, is één uitstrijkje om de drie jaar voldoende.

• Kanker van het baarmoederslijmvlies komt zelden voor vóór de menopauze. Het eerste teken is vaak abnormaal bloedverlies. Bloedverlies na de menopauze moet dus steeds nagekeken worden.

• Kanker van de eierstokken komt meestal ook voor bij iets oudere vrouwen. Ook erfelijkheid speelt een rol. De eerste symptomen zijn vaak onduidelijk: darmklachten, opgeblazen gevoel in de buik of het voelen van een zwelling.  

Gynaecologisch onderzoek

Afhankelijk van de klacht zijn er verschillende onderzoeken mogelijk.

Grondig gynaecologisch onderzoek
Via een inwendig vaginaal onderzoek (toucher) kan de arts de toestand van de inwendige geslachtsorganen beoordelen, de aanwezigheid van gezwellen en eventuele pijnpunten lokaliseren of andere abnormale zaken vaststellen. 

Uitstrijkje van de baarmoederhals
Bij dit onderzoek wordt met een spateltje een beetje slijm met oppervlakkige cellen van de baarmoederhals afgeschraapt.  

Hysterografie
Dit is een radiografie van de baarmoeder en de holte erin. Hiervoor wordt een beetje voor X-stralen ondoordringbaar product in de baarmoederholte opgespoten. 

Hysteroscopie
Door middel van een optisch, zeer flexibel apparaat kan de arts de binnenkant van de baarmoeder bekijken. Met dit apparaat kan hij/zij ook een biopsie nemen of sommige kleine chirurgische ingrepen uitvoeren. 

Laparascopie
Langs een kleine insnede ter hoogte van de navel brengt de arts de laparoscoop in waarmee hij de organen in de buikholte kan bekijken. 

Curettage
Hierbij krabt de arts met een lepel of lusvormig instrument baarmoederslijmvlies weg voor verder onderzoek (biopsie). Soms is een curettage op zichzelf reeds de behandeling van de klachten.

Hysterectomie

Hysterectomie is een chirurgische ingreep waarbij de baarmoeder weggenomen wordt: 

• totale hysterectomie is de verwijdering van de baarmoeder en de baarmoederhals;
• bij een subtotale hysterectomie wordt enkel de baarmoeder zelf verwijderd;
• een radicale hysterectomie betekent dat naast de baarmoeder en de baarmoederhals ook de eileiders en eierstokken, een deel van de vagina en de lymfeklieren verwijderd worden.    

Een hysterectomie kan op verschillende manieren uitgevoerd worden.

• Abdominale hysterectomie
  Hierbij verwijdert de arts de organen langs een snede in het onderste deel van de buikwand. Dit is vooral aangewezen wanneer het volume van de baarmoeder zeer groot is of wanneer een operatie langs vaginale weg moeilijk uitvoerbaar is. 
  
  
• Vaginale hysterectomie
  Dit is een minder zware ingreep waarbij de chirurg de baarmoeder via de vagina wegneemt. Deze techniek zou in 70% van de operaties mogelijk moeten zijn. 
  
  
• Laparoscopische hysterectomie
  Een vaginale ingreep gebeurt met bijkomende hulp van laparoscopisch materiaal dat langs kleine insneden in de buikwand ingebracht wordt.
  

Andere behandelingen

Bij een aantal problemen kan de arts eerst een behandeling met hormoonpreparaten of andere geneesmiddelen proberen.
Naast de curettage kan ook de volledige wegname van het baarmoederslijmvlies (endometrium-resectie) aangewezen zijn. Via de schede wordt een speciale sonde in de baarmoeder gebracht die door plaatselijke electriciteit, warmte of laserlicht het slijmvlies verwijdert.

Gevolgen van hysterectomie

Voor vrouwen met hevige, chronische pijnen of overvloedig bloedverlies betekent een doeltreffende behandeling een echte verlossing.  Nochtans heeft elke medaille ook zijn keerzijde. Sommige vrouwen verdragen de hormoonbehandeling moeilijk. Ook een ingreep betekent een belasting. Gelukkig zijn de genoemde ingrepen vandaag nagenoeg zonder gevaar. Toch duurt het na een hysterectomie enkele weken en soms langer eer de vrouw zich hersteld voelt. Sommige vrouwen ondervinden blijvend last van verminderde fysieke kracht.

Na een hysterectomie kan een vrouw geen kinderen meer hebben en menstrueert zij niet meer. Wanneer de eileiders niet weggenomen werden, blijft bij vrouwen die nog niet in de menopauze zijn, de hormonale cyclus behouden. Werden de eileiders wel weggenomen, dan zullen na een week effecten optreden die ook kenmerkend zijn voor de menopauze.

Op psychologisch en seksueel vlak heeft de vrouw vaak veel vragen en angsten. Het gevoel geen volwaardige vrouw meer te zijn, de angst geen seksuele bevrediging meer te hebben of afgewezen te worden door de partner komen veel voor. Bij aanwezigheid van kankercellen kunnen onzekerheid en angst voor de toekomst geruime tijd blijven bestaan.

Seksuele activiteit is niet mogelijk de eerste weken na de operatie. Bij een vaginale hysterectomie zal de vagina langere tijd gevoelig blijven. Het is nochtans zeer belangrijk dat de vrouw in deze periode tederheid en genegenheid ondervindt. 
Beide partners zullen zich aan de nieuwe omstandigheden moeten aanpassen. 
Op langere termijn is de tevredenheid met de ingreep meestal groot.

Nuttige tips

Laat u regelmatig gynaecologisch onderzoeken. Jaarlijks een algemeen onderzoek en een uitstrijkje om de drie jaar is geen overbodige luxe. Het laat toe om vroegtijdig kanker te ontdekken en te behandelen.

• Bij aanhoudende of weerkerende klachten raden artsen vaak het verwijderen van de baarmoeder aan. Bespreek met uw arts of er andere behandelingswijzen mogelijk zijn, zoals medicatie of minder ingrijpende operaties.
• Stel alle vragen over uw probleem en over de behandeling aan uw arts. Vertel ook hoe u er tegenaan kijkt. Dit is de enige manier om ervoor te zorgen dat met uw wensen en voorkeur rekening wordt gehouden bij de beslissing over de te volgen behandeling.
• Uw huisarts kan u in de periode van onderzoeken en behandeling begeleiden. Hij kent uw medische voorgeschiedenis en kan ook rekening houden met het geheel van uw leefsituatie. 
• Vaak is er meer dan één oplossing voor uw probleem. Bij twijfel, of indien uw gynaecoloog een zware, onomkeerbare ingreep voorstelt, kan u in overleg met hem of met uw huisarts een tweede mening vragen bij een andere gynaecoloog. Deze kan de eerste opinie bevestigen of alternatieven voorstellen. Bespreek al de elementen met uw huisarts en/of de eerst geconsulteerde specialist en tracht in overleg met hen tot een juiste beslissing te komen.
• Praat over uw probleem met uw partner, of met mensen uit uw omgeving die u vertrouwt en die u de nodige ondersteuning kunnen geven.
• U bent degene die de behandeling voor een aandoening aan de baarmoeder moet ondergaan. Het is dan ook uw goed recht om op een actieve, verantwoorde manier deel te nemen aan het beslissingsproces rond de te volgen behandeling.