Gewichtstoename ontstaat door een langdurig onevenwichtigheid in de energiebalans. De energiebalans wordt beïnvloed door een complex samenspel van zowel genetische, biologische, psychosociale als omgevingsfactoren.

 

Tegenwoordig heeft 20 procent van de Amerikaanse en Engelse bevolking ernstig overgewicht. Ook in België komt overgewicht steeds vaker voor. Wetenschappers dachten dat dit vooral aan de heersende inactieve leefstijl in veel Westerse landen lag. Auto’s, computers en televisie zouden ervoor zorgen dat we steeds minder bewegen. Maar volgens Klaas Westerterp, een van de onderzoekers, wijst alles erop dat de toename van overgewicht vooral wordt veroorzaakt door een toegenomen voedselconsumptie.
Bij overconsumptie wordt het teveel aan energie uit de voeding omgezet in vet. Heb je in ernstige mate teveel van dat vet dan spreken we van obesitas of ernstig overgewicht. Bij het bestrijden van de obesitasepidemie moet dus meer de aandacht gevestigd worden op de hoeveelheid voedsel die we dagelijks binnenkrijgen in plaats van de hoeveelheid lichaamsbeweging. Hoewel dat laatste ook belangrijk is. Hoe meer spieren je hebt, des te meer mogelijkheden om energiestoffen te gebruiken en vet is een effectieve methode om energie op te slaan.

Erfelijkheid
Het al dan niet ontwikkelen van overgewicht is voor een groot deel erfelijk bepaald. De erfelijke component in het ontstaan van obesitas wordt nog slecht begrepen. Invloed van de genetische make-up lijkt aanwezig op; de vorming en distributie van lichaamsvet; de activiteit van het basaal rust metabolisme; de voedselvoorkeuren; de mate van fysieke activiteit; de veranderingen in het energieverbruik als reactie op overeten of diëten; en de regulatie van het honger- en verzadigingsgevoel. Door de wisselwerking tussen genetische factoren, leefstijl en omgevingsfactoren wijzen diverse onderzoekers op het feit dat het ondanks een gezonde leefstijl voor individuen moeilijk kan zijn om slank te blijven.

Waarschijnlijk spelen zowel erfelijke aanleg als omgevingsfactoren een rol bij het ontstaan van obesitas. Als er één ouder is die obesitas heeft, heeft een kind een kans van ongeveer 3 op 10 (30%) op obesitas. Als beide ouders obesitas hebben, is er een kans van ongeveer 7 op 10 (70%).

Sommige mensen worden sneller dik dan anderen. Het lijkt soms wel alsof het aangeboren is.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt nu dat het hormoon alfa-MSH daar inderdaad een rol bij speelt en dat het erfelijk materiaal dat beïnvloedt.
Natuurlijk is de epidemie van overgewicht in de eerste plaats te wijten aan het feit dat er zoveel calorierijk voedsel zo gemakkelijk beschikbaar is en dat we minder bewegen dan goed voor ons is. Anderzijds zit er in het hersenonderdeel de hypothalamus een centrum dat ons tot eten en vetopslag aanzet. De hypothalamus is als een thermostaat. Het ‘leest’ dat er bepaalde stoffen in overvloed in het bloed zijn (leptinen) en daardoor wordt de productie van het alfa-MSH aangewakkerd. Bij mensen met overgewicht blijkt nu bij 5,8 procent dat er een beschadiging van het genetische materiaal is dat alfa-MSH moet maken.
Ook bij mensen met eetaanvallen (binge eating) blijkt er vaak een probleem met de aanmaak van alfa-MSH te zijn. Er is dus reden om te geloven dat mensen die dik zijn er inderdaad niets aan kunnen doen. Het ligt aan hun erfelijk materiaal. Anderzijds is het natuurlijk te gek dat je je door je erfelijk materiaal de wet voor laat schrijven. Het is natuurlijk wel zo dat je ondanks je erfelijke aanleg kunt letten op de hoeveelheid hamburgers die je verorbert en op het aantal rondjes dat je wekelijks rent.